Peygamberler diyarı Şanlıurfa’da Ramazan ayı, sadece oruç tutulan bir zaman dilimi değil; paylaşmanın, dayanışmanın ve kadim geleneklerin yeniden hayat bulduğu müstesna bir dönem olarak yaşanırdı. Elektriğin yaygın olmadığı, sokakların gaz lambalarıyla aydınlandığı yıllarda Urfa’da Ramazan, mahalle kültürünün en güçlü şekilde hissedildiği ayların başında gelirdi.
SAHUR DAVULLARIYLA UYANAN MAHALLELER
Eski Urfa’da Ramazan gecelerinin en belirgin sesi sahur davullarıydı. Dar sokaklarda yankılanan davul sesiyle uyanan mahalle sakinleri, kapı önlerinde komşularıyla selamlaşır, sahur sofraları kurardı. Davulcular, bayram sabahı bahşişlerini toplarken mahalle halkıyla ayrı bir gönül bağı kurardı.
Sahurda genellikle tandır ekmeği, ayran, isot reçeli, kavurma, çorba ve yöresel lezzetler sofrada yerini alırdı. Özellikle yaz aylarına denk gelen Ramazanlarda serin avlularda kurulan sahur sofraları, çocukların hafızasında unutulmaz bir yer edinirdi.
BALIKLIGÖL’DE TERAVİH COŞKUSU
Ramazan ayının en yoğun yaşandığı yerlerin başında Balıklıgöl çevresi gelirdi. Balıklıgöl ve çevresindeki camilerde teravih namazları adeta bir buluşma noktasıydı. Teravih sonrası cemaat dağılmaz, avlularda sohbet halkaları oluşurdu.
Urfa’ya özgü ilahiler, mevlitler ve mukabele geleneği Ramazan boyunca camilerde devam ederdi. Özellikle Ulu Cami ve Rızvaniye Camii gibi tarihi ibadethaneler, Ramazan gecelerinde dolup taşardı.
SIRA GECELERİ RAMAZAN’DA FARKLI YAŞANIRDI
Şanlıurfa’nın kültürel mirasının en önemli parçalarından biri olan sıra geceleri, Ramazan ayında daha farklı bir anlam kazanırdı. Oruç sonrası bir araya gelen dostlar, hem ibadetlerini yerine getirir hem de edebi sohbetlerle geceyi ihya ederdi.
Ramazan’da yapılan sıra gecelerinde eğlenceden çok tasavvufi sohbetler, ilahiler ve Kur’an tilavetleri ön planda olurdu. Çiğ köfte yoğrulurken dualar edilir, paylaşmanın bereketine vurgu yapılırdı.
ZİMEM DEFTERİ VE GİZLİ YARDIM GELENEĞİ
Osmanlı’dan miras kalan zimem defteri geleneği, Urfa’da uzun yıllar yaşatıldı. Varlıklı kişiler mahalle bakkalına giderek ihtiyaç sahiplerinin veresiye borçlarını kapatır, kimin borcunu ödediğini kimse bilmezdi.
Ramazan ayı boyunca kapısı çalınan ihtiyaç sahiplerine erzak bırakılır, yardımlar gizlilik içinde yapılırdı. Bu gelenek, Urfa’da sosyal dayanışmanın en güzel örneklerinden biri olarak hafızalara kazındı.
MAHYA YERİNE IŞIKLI SOKAKLAR
Büyük şehirlerdeki gibi mahyalar olmasa da Urfa’da Ramazan geceleri farklı bir ışıkla aydınlanırdı. Evlerin avlularında kandiller yakılır, çocuklar ellerinde fenerlerle sokaklarda dolaşırdı. Bayrama yaklaşırken çarşı pazarda ayrı bir hareketlilik başlar, Bakırcılar Çarşısı ve tarihi hanlar alışveriş yapanlarla dolardı.
ESKİ RAMAZANLARIN RUHU BUGÜN DE YAŞIYOR
Teknoloji ve şehirleşme ile birlikte birçok gelenek değişse de Şanlıurfa’da Ramazan ayının manevi atmosferi hâlâ güçlü şekilde hissediliyor. Sahur davulları, Balıklıgöl’de teravih namazları ve iftar sofralarındaki paylaşım kültürü, geçmişten bugüne uzanan bir köprü kuruyor.
Şanlıurfa’da eski Ramazanlar; komşuluğun, sabrın, şükrün ve kardeşliğin en yoğun yaşandığı zamanlar olarak hafızalardaki yerini koruyor.
