Roma İmparatoru Marcus Aurelius’un Burdur’daki Boubon Antik Kenti’nden 1960’larda yasa dışı yollarla yurt dışına kaçırılan bronz heykeli, 65 yıl aradan sonra Türkiye’ye iade edildi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada bu tarihi iade sürecini “tarihi bir başarı” olarak tanımladı. Bakan Ersoy, “Uzun soluklu bir mücadeleydi. Biz haklıydık, kararlıydık, sabırlıydık ve kazandık. Tırnaklarımızla kazıyarak gereken delilleri topladık ve Filozof İmparator Marcus Aurelius’u, ait olduğu topraklara geri getirdik” ifadelerini kullandı.
ABD’den Türkiye’ye tarihi iade
MS 2. yüzyıla tarihlenen Marcus Aurelius heykeli, Boubon Antik Kenti’nde yapılan kaçak kazılar sonucu yurt dışına çıkarılmış, yıllar içinde el değiştirerek ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonuna girmişti. Anadolu’nun en önemli bronz eserlerinden biri olarak kabul edilen heykelin Türkiye’ye iadesi için 2021 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, New York Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile birlikte kapsamlı bir soruşturma başlatmıştı.
Soruşturma kapsamında yalnızca Marcus Aurelius değil, aynı dönem ve bölgeye ait Lucius Verus, Septimius Severus ve Caracalla’ya ait heykel parçalarının da Türkiye’ye ait olduğu belgelenerek iade edildi.
Bilimsel veriler ve tanık ifadeleri belirleyici oldu
Heykelin Boubon’daki Sebasteion yapısına ait olduğu, bilimsel araştırmalar, arşiv belgeleri ve tanık ifadeleriyle net biçimde ortaya kondu. Özellikle 1967 yılında Boubon’da yapılan kaçak kazıya tanıklık eden kişilerin verdiği bilgiler, heykelin kaidesindeki negatif izlerle ayak ölçülerinin birebir uyuşması, ve benzer sandalet örneklerinin Kybra Antik Kenti’nde bulunması Türkiye’nin iade talebini güçlendirdi.
Cleveland Müzesi itiraz etti ancak deliller netti
Cleveland Sanat Müzesi, New York Yüksek Mahkemesi’nin 2023’te verdiği el koyma kararına itiraz etti. Ancak Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi’nde yapılan laboratuvar analizleri, heykelin Boubon toprağına ait olduğunu bilimsel olarak kanıtladı.
Heykelin ayak kısmından alınan silikon kalıplar Boubon’daki kaidelerle tam uyum gösterdi. Ayrıca Burdur Müzesi’nde korunan Valerianus heykelinin içindeki toprakla Marcus Aurelius heykelinden alınan örnekler karşılaştırıldı ve aynı toprak yapısına sahip olduğu tespit edildi.
“Tırnaklarımızla toprağı kazıyarak aldık”
Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz, toprak örneği almanın ne denli zorlu bir süreç olduğunu şu sözlerle anlattı:
“Heykelin içindeki toprak katılaşmıştı. Uzun uğraşlar sonunda, heykelin ayağındaki küçük boşluktan tırnaklarımızla kazıyarak örnek almayı başardık. Bu örnek, heykelin Boubon kökenli olduğunu kanıtlayan son halkaydı.”
Cleveland Müzesi davadan çekildi
Tüm bu somut delillerin ardından Cleveland Sanat Müzesi, iade sürecine itirazını geri çekerek Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye teslimini resmen kabul etti.
Yakında Ankara’da sergilenecek
Bakan Ersoy, heykelin çok yakında Ankara’da düzenlenecek özel bir sergide halkla buluşturulacağını duyurdu. Heykelin Türkiye’ye getirilmesinde destek sunan Türk Hava Yolları’na da teşekkür eden Ersoy, bu başarının Türk arkeolojisinin öncülerinden Prof. Dr. Jale İnan’ın uzun yıllar süren çabaları sayesinde mümkün olduğunu vurguladı.
Kültürel mirasa sahip çıkma kararlılığı
Kültür ve Turizm Bakanlığı, yurt dışına kaçırılan tüm tarihi eserlerin izini sürmeye ve geri getirmeye kararlı olduklarını bir kez daha açıkladı. Marcus Aurelius’un iadesi, Türkiye’nin kültürel mirasına sahip çıkma konusundaki kararlılığının güçlü bir göstergesi oldu.
